Woordenlijst Waterbeheerprogramma (WBP6) Rijnland

afvalwaterzuiveringsinstallatie (AWZI)

Een inrichting vaak onder beheer en in eigendom van het waterschap, waarmee het afvalwater van huishoudens en bedrijven wordt gezuiverd, dat via de riolering wordt aangevoerd.

assetmanagement

gecoördineerde activiteiten binnen Rijnland met als doel maximale waarde (= maximale prestaties) te halen uit bedrijfsmiddelen zoals gemalen en afvalwaterzuiveringsinstallaties.

bedrijfswaardenmatrix

Methodiek voor het dagelijks beoordelen van risico’s en het prioriteren van onze werkzaamheden.

beheerregister

een intern document, waarin de meest actuele situatie van de watergangen, waterkeringen en ondersteunende kunstwerken (zoals stuwen en duikers) is vastgelegd.

beleidskader

afspraken over het beleid. Zie ook: keur, leggers, beheerregister en de waterakkoorden.

besturingssysteem BOSBO

Het Rijnlandse computersysteem waarmee het dagelijkse peilbeheer wordt uitgevoerd.

biodiversiteit

de mate van verscheidenheid aan levensvormen (plant- en diersoorten) in een ecosysteem, geografisch gebied of hele planeet.

bio-assays

analytische methode om de concentratie of potentie van een stof te bepalen aan de hand van het effect op levende cellen of weefsels

blauwe waterstof

het product van grijze waterstofproductie in combinatie met CO2-afvang en -opslag. https://www.milieucentraal.nl/klimaat-en-aarde/energiebronnen/waterstof/

boezem en boezemsysteem

al het water (watergangen, plassen) buiten de polders, dat het water uit de polders opvangt en van daaruit afvoert naar rivier of zee.

boezemgemaal

Rijnland voert met vier boezemgemalen te Katwijk, Gouda, Spaarndam en Halfweg het teveel aan water uit de boezem af naar rivier of zee

bouwconvenant

Nieuwbouwlocaties in Zuid-Holland worden zoveel mogelijk klimaatadaptief gebouwd, zodat ze bestand zijn tegen weersextremen als gevolg van klimaatverandering. Deze ambitie is vastgelegd in het Convenant Klimaatadaptief Bouwen. Dit is ondertekend door onder meer bouwbedrijven, gemeenten, de provincie, waterschappen, maatschappelijke organisaties, financiers en projectontwikkelaars

brakke kwel

Het binnendringen van zeewater via de ondergrond

brongerichte maatregelen

Maatregelen die zijn gericht op de bron. Voorbeeld: Medicijnresten komen vaak in het afvalwater terecht. Er zijn twee typen maatregelen mogelijk om te voorkomen dat deze medicijnresten in het oppervlaktewater komen. A) aan de voorkant (bij de bron) door er voor te zorgen dat medicijnen niet door het toilet worden gespoeld, B) aan de achterkant door de medicijnresten er op de afvalwaterzuiveringen uit te halen.

circulariteit of circulaire economie

economie/bedrijfsactiviteiten gebaseerd op hergebruik van materialen, grondstoffen, gebouwen of gebieden. Grondstoffen, producten en onderdelen houden hun waarde en worden niet afgedankt. Daarmee voorkom je vervuiling en aantasting van het ecosysteem. De Rijksoverheid wil dat Nederland in 2050 een 100% circulaire economie is.

''Citizen science

'' onderzoek waaraan burgers meewerken als vrijwilliger. Bijvoorbeeld: https://www.rijnland.net/over-rijnland/bestuur/weblogs-bestuurder/weblog-waldo-von-faber/blog-3-watermonsters-en-waterbazen/

City swim

initiatief voor zwemevenementen in open water.

droogmakerij

een (droog) gemalen gebied dat van oorsprong een meer, een ander groot open water of drasland was.

ecologische slootschoning

bij het opschonen van sloten wordt rekening gehouden met de flora en fauna in de sloot. Door het juiste materiaal op de juiste werkwijze in te zetten krijgen slootdieren de kans om te vluchten. Een deel van de waterplanten mag in de sloot blijven staan en tijdens het schonen worden wortels zo min mogelijk beschadigd. Door het slootmateriaal niet in de talud maar op of over de insteek af te zetten is er minder uitspoeling van voedingsstoffen naar de sloot.

effluentkwaliteit

kwaliteit van gezuiverd afvalwater, volgens de normen voor de maximaal toegestane hoeveelheid stikstof, fosfor en zuurstofbindende stoffen.

influent / effluent

een term die gebruikt wordt voor gezuiverd afvalwater dat de rioolwaterzuiveringsinstallatie verlaat. Ongezuiverd afvalwater wordt ''influent'' genoemd. Over het algemeen bevat effluent nog een deel van de originele vervuiling. Indien huishoudelijk afvalwater gezuiverd wordt zal het effluent ook ziektekiemen en wormeieren bevatten tenzij het gesteriliseerd wordt, hetgeen normaal gesproken niet toegepast wordt in een rioolwaterzuiveringsinstallatie. Effluent bevat tegenwoordig[(sinds) wanneer?] ook steeds vaker meetbare hoeveelheden van geneesmiddelen en hormonen. Met name deze laatste stoffen zijn een bedreiging voor de drinkwatervoorziening en voor de organismen in het oppervlaktewater omdat ze lange tijd in het water blijven en moeilijk te verwijderen zijn.

functies

de verschillende manieren waarop je een gebied gebruikt. Bijvoorbeeld: om te wonen, te werken, voor vrijetijdsbesteding, voor land- en tuinbouw, voor bedrijven.

gemaal

een gemaal dient in principe om water van een laag peil naar een hoog peil te brengen, waarvan de noodzaak kan liggen in wateroverschot aan de lage kant (afvoer) of in waterbehoefte in het gebied aan de hoge kant (aanvoer).

groen-blauwe diensten

Bovenwettelijke, vrijwillige activiteiten die worden ondernomen door particuliere grondeigenaren en grondgebruikers met het oog op verbetering van landschap, natuur en waterbeheer. Voorbeelden zijn natuurvriendelijke oevers, waterbergingsgebieden en spuit- en bemestingsvrije zones langs oevers.

grondwatersysteem

al het water dat zich onder het bodemoppervlak in de verzadigde zone bevindt en dat in direct contact met bodem of ondergrond staat

hernieuwbare energie

energie uit bronnen die nooit uitgeput raken, zoals zon, wind en water. Dit in tegenstelling tot fossiele energie zoals olie en gas.

hydrologische maatregelen

maatregelen waarmee de wateraan- en afvoer worden geregeld

IBA

een Individuele Behandeling van Afvalwater, kortweg IBA, is een systeem dat het huishoudelijk afvalwater van een enkel gebouw zuivert.

inlaat

kunstwerken met een afsluitklep voor het binnenlaten van hoger gelegen water in een lager

''Internet of Things''

het geheel aan apparaten, objecten en systemen  ("dingen") die via internetverbindingen met andere apparaten of systemen in contact staan en daarmee gegevens uitwisselen. Kunnen communiceren met personen en met andere objecten, en op grond hiervan (indien toegestaan) ook autonome beslissingen nemen.

keur

verordening met de regels voor bescherming van waterstaatswerken. Op grond van een keur kan het waterschap sancties opleggen aan personen of organisaties die zich niet aan de regels houden.

klimaatatlas

Online atlas die antwoord geeft op klimaatvragen zoals overstromingsgevaar, droogte, verzilting, extreme temperaturen en wateroverlast. De atlas laat de effecten zien van klimaatverandering per regio: https://rijnland.klimaatatlas.net/

kunstmatige intelligentie

De wetenschap die zich bezighoudt met het creëren van een artefact, een kunstmatig verschijnsel, dat een vorm van intelligentie vertoont.

kunstwerken

Vakterm voor waterstaatwerken: installaties voor waterbeheer. Bijvoorbeeld: sluizen, gemalen, inlaten en stuwen.

LBO

Landelijke Beoordeling: een beoordelingscyclus met de normen voor de primaire waterkeringen.

legakker of zetwal of kraag

een strook grond in het veengebied, waar het met een baggerbeugel uitgebaggerde veen op te drogen werd gelegd om er turven van te maken. Meestal waren de legakkers smal en lang, en omgeven door water of moerassige veengrond. In Nederland is de legakkerstructuur nog goed terug te zien in veenplasgebieden zoals de Nieuwkoopse plassen.

legger kunstwerken

overzicht (kaart) van alle onderdelen van het watersysteem die belangrijk zijn voor waterbeheer. Bijvoorbeeld: vaarwegen, gemalen, stuwen en andere kunstwerken, oevers en waterkeringen.

nautisch beheer

zorg voor vlot en veilig scheepvaartverkeer (beroepsverkeer). Dat doen we in de vorm van toezicht op naleving van de vaarregels en plaatsing van verkeersborden. nautisch beheer is een taak van de waterschappen

nutriënten

voedingsstoffen zoals stikstof en fosfor. Planten en dieren in het water hebben deze nodig om te groeien. Bij hogere concentraties stikstof en fosfor kunnen veel plant- en diersoorten die oorspronkelijk in en rond het water voorkomen niet meer gedijen. Om een meer natuurlijk water te kunnen krijgen, moeten in veel gevallen de concentraties van nutriënten omlaag.19 mei 2017

omgekeerde osmose

is een proces waarbij door middel van een drukverschil aan twee zijden van een semi-doordringbaar membraan water wordt gefilterd van ondermeer zouten, zware metalen, bacteriën, virussen en schimmels.

omgeving

mensen, bedrijven en organisaties met wie Rijnland samenwerkt of die belang hebben bij waterbeheer: inwoners, bedrijven, overheden, belangenorganisaties, andere waterschappen.

opkomende stoffen

nieuwe stoffen die via lozingen door AWZI’s of bedrijven in het water terecht komen.

peilbeheer

vaststellen en handhaven van waterstanden in rivieren, beken en sloten.

peilbesluit

bestuurlijk besluit met betrekking tot de te handhaven waterhoogte in waterlopen

persleiding

leiding die het afvalwater onder druk transporteert van een lager naar een hoger punt. Een pompstation levert de druk die hierbij nodig is. Uiteindelijkkomt het afvalwater in een rioolwaterzuiveringsinstallatie terecht.

PFAS

verzamelnaam voor poly- en perfluoroalkylstof. Deze groep chemische stoffen is door mensen gemaakt en komt van nature niet voor in het milieu. PFAS hebben handige eigenschappen: ze zijn bijvoorbeeld water-, vet-, vuil- en stofafstotend. Maar ze zijn ook niet-afbreekbaar en kunnen zeer schadelijk zijn voor de gezondheid. https://www.rivm.nl/pfas

primaire of natuurlijke grondstoffen

grondstoffen die direct uit de natuur worden gehaald. zoals olie, gas, erts en gesteente. Ook wel: eindige grondstoffen.

primaire oppervlaktewateren

hoofdwaterwegen in het werkgebied van Rijnland: de Oude Rijn, de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder en de Gouwe.

primaire taken

hoofdtaken van Rijnland: bescherming tegen de zee en overstromingen, zorgen voor een goede waterstand en voor schoon en gezond water in plassen, grachten en sloten en zuiveren van afvalwater van alle huishoudens en bedrijven in ons werkgebied.

recreatief medegebruik

Het gebruik voor wandelen, paardrijden, fietsen, picknicken, kanoën en natuurgerichte recreatie van objecten die een andere hoofdfunctie hebben zoals dijken en watergangen. Dat gebruik is ondergeschikt aan de hoofdfunctie.

riooloverstort

een inzamelknooppunt, uitgevoerd als voorziening met drempel, voor het onder bepaalde omstandigheden lozen van afvalwater uit het rioleringsnetwerk naar een ander rioleringsnetwerk of oppervlaktewater in de zin van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren.

rioolgemaal

gemaal dat wordt gebruikt in een rioolstelsel om afvalwater naar een hoger peil te brengen of over langere afstand te transporteren. Rioolgemalen zijn vaak kleiner dan de hierboven genoemde poldergemalen omdat ze een kleiner gebied bedienen en alleen afvalwater en slechts een deel van het regenwater te verwerken krijgen.

risicodialoog

is een proces opgezet vanuit het beleidsprogramma klimaatadaptatie, waarin gemeenten in overleg met inwoners, bedrijven en waterschappen de resultaten van de stresstesten (zie hieronder) waarderen en tegen elkaar afwegen, met als doel effectieve en haalbare maatregelen te formuleren ter voorkoming van de effecten van klimaatverandering.

sluis

een kunstmatige, beweegbare waterkering die de verbinding tussen twee wateren kan afsluiten of openstellen en daartoe van deuren of schuiven is voorzien

stresstest

Een analyse, met het oog op het veranderende klimaat, van gebieden die risico lopen op wateroverlast, droogte en hitte.

stuw

vaste of beweegbare constructie die dient om het peil bovenstrooms van de constructie te verhogen c.q. te regelen.

vergisting van zuiveringsslib

zuiveringsslib is het restproduct van de zuivering van afvalwater en bestaat uit het bezonken mengsel van vaste deeltjes in het afvalwater en de resten van bacteriën die het afvalwater biologisch zuiveren. Het slib bevat veel makkelijk afbreekbaar organisch materiaal dat door vergisting kan worden afgebroken. Het vergisten is een proces waar de afbraak in gecontroleerde omstandigheden plaatsvindt onder zuurstofloze omstandigheden en waarbij biogas vrijkomt. Het biogas bevat methaan, dat kan worden gebruikt om elektriciteit op te wekken via verbranding in een gasmotor.

waterakkoord

akkoord tussen waterkwantiteitsbeheerders (of eventueel ander openbaar gezag met een waterstaatkundige taak) die water afvoert naar of uit de bij elkaar in beheer zijnde oppervlaktewateren.

watergang

onderdeel van het land waarin water stroomt of stilstaat. Zoals een rivier, kanaal, sloot, beek, greppel of gracht.

waterketen

De keten van waterproductie (drinkwaterbedrijven), waterverbruik (huishoudens, bedrijven en instellingen), inzameling en transport van afvalwater (gemeenten) en afvalwaterzuivering (waterschappen).

waterkwaliteit

kan worden omschreven als de samenstelling van het oppervlaktewater en grondwater. Deze verschilt naargelang de locatie, diepte en het tijdstip. De waterkwaliteit wordt beïnvloed door natuurlijke processen, maar ook door de mens. Er wordt zowel gesproken over chemische waterkwaliteit, de stoffen in het water zoals het zout-, het kalk- en het zuurstofgehalte, als ook ecologische waterkwaliteit, de kwaliteit van het water die voldoet aan de eisen van de plaatselijke (zowel aquatische als terrestrische) flora en fauna.

waterlichaam

een hoeveelheid water van niet-geringe omvang op het oppervlak van een planeet. Gewoonlijk worden grote waters als oceanen, zeeën en meren hiertoe gerekend, maar ook kleinere waterlichamen als waterbekkens, moerassen, sloten, kreken en kleine poeltjes. Een waterlichaam kan zowel stilstaand als stromend water bevatten, dus ook rivieren en kanalen zijn waterlichamen. Kleine hoeveelheden water als regenplassen worden niet tot de waterlichamen gerekend.

waterpeil

hoogte van de waterstand, gemeten aan de hand van het NAP: Normaal Amsterdams Peil. Een NAP van 0 m is ongeveer zeeniveau.

waterrobuust

bestand tegen weersextremen, zoals wateroverlast of hittestress.

waterstaatswerken

Waterstaatswerken: oppervlaktewateren, bergingsgebied, waterkering of ondersteunend kunstwerk zoals sluizen, bruggen en duikers.

watersysteem

een geografisch te onderscheiden, coherente, functionele eenheid van subsystemen van oppervlaktewater, bodemwater en grondwater, waterbodems, kusten en technische infrastructuur voor water, inclusief de biotische gemeenschappen en alle geassocieerde natuurlijke en kunstmatige fysische, chemische en biologische karakteristieken en processen.

waterzuivering

proces waarbij ongewenste chemicaliën, materialen en biologische verontreinigingen uit vervuild water worden verwijderd. Zo maken we het water geschikt voor een bepaald doel, bijvoorbeeld drinkwater.

Ook

zuivering, waterketen

zanderijlandschap

Landschap in de bollenstreek, waarbij oude strandwallen zijn afgegraven. Kenmerkend zijn het regelmatige slotenpatroon en hoge wegen die nu nog altijd op het oude duinniveau liggen.

zandsuppleties

Een activiteit waarbij zand uit zee opgespoten wordt vlak voor of op het strand. Doel is om bestaande stranden te verbreden en om de gehele kust (ook onder water) van extra zand te voorzien.

zuiveringsslib

Het slib dat ontstaat als restproduct na de zuivering van afvalwater of dat zich bevindt in sceptictanks